Zatoka Suma – recenzja spektaklu

Zatoka Suma - japonia-info.pl

Zatoka Suma to przedstawienie Teatru Ochoty stworzone na podstawie książki Jadwigi M. Rodowicz, Pięć wcieleń kobiety w teatrze nō. Obsadę przedstawienia tworzą artyści wyłonieni w konkursie dla młodych twórców teatralnych „Polowanie na motyle”. 

Teatr Ochoty zaprosił mnie na przedstawienie Zatoka Suma, inspirowane teatrem . Było to ciekawe doświadczenie, łączące tradycje japońskie i europejską sztukę performatywną.

Pięć wcieleń kobiety w teatrze nō to wydana ćwierć wieku temu analiza sposobu przedstawiania kobiecych postaci w klasycznym teatrze nō. Autorka książki, bazując tradycyjnej kolejności kategorii sztuk składających się na jednodniowy cykl, zaproponowała własny wybór przedstawień, których głównymi bohaterkami są kobiety. Wybór ten, mimo że przedstawiający wyłącznie sztuki „kobiece” znakomicie wpisuje się w podział tradycyjny, ukazując różne aspekty kobiecości. Dla przypomnienia – tradycyjny układ jednodniowego cyklu przedstawień to:

  1. wakinō (脇能) / kami-mono (神物) – sztuka o bóstwach;
  2. shuranō (阿修羅能) / shura-mono (修羅物) – sztuka o wojownikach (a raczej o ich duchach);
  3. katsuranō (鬘能) / onna-mono (女物) – sztuka o kobietach;
  4. monoguruinō -(物狂い能) – sztuka o szaleństwie;
  5. kichikunō (鬼畜能) / oni-mono (鬼物)  – sztuka o demonach.

Bazując na tym podziale Jadwiga M. Rodowicz wybrała pięć sztuk, które na co dzień należą, zgodnie z kanonem, do trzeciej kategorii i przypisała po jednej z nich kolejnym rodzajom, tworząc w ten sposób obraz wielu aspektów kobiecości rządzonej różnymi namiętnościami i motywowanej rozmaitymi życiowymi doświadczeniami. Po szczegóły – które sztuki i dlaczego – odsyłam do książki.

Korzystając z zawartego w książce J. M. Rodowicz wyboru, reżyserka Agata Dyczko stworzyła przedstawienie, w którym poszczególne fragmenty sztuk stają się opowieścią o konstruowaniu własnej tożsamości. Jak tłumaczy autorka przedstawienia:

„Zatoka Suma” to inspirowana japońską kulturą opowieść o kobietach. O tym jak wszyscy konstruujemy swoją tożsamość. O transgresjach, przekroczeniach i fetyszach. O wolności, którą odnajdujemy w autokreacji. O strachu i tajemniczym pięknie do którego dążymy.

Zatoka Suma - japonia-info.pl
fot. Kamila Szuba

W przedstawieniu Teatru Ochoty odnajdziemy liczne inspiracje kulturą Japonii, szczególnie teatrem , nie tylko w warstwie treściowej. Scena została zaaranżowana, w miarę możliwości przy tak ograniczonej powierzchni, jaką dysponuje Teatr, na podobieństwo sceny teatru . Kwadratową przestrzeń wydzielono kotarami z grubej przezroczystej folii, która nieco tłumi i zniekształca obraz, dając tym samy większe pole wyobraźni. Z tyłu ustawiono perkusję, naśladującą towarzyszącą przedstawieniom orkiestrę (złożoną głównie z bębnów). Po lewej stronie, patrząc od strony widowni, znalazła się namiastka hashigakari (橋掛かり; pomostu, którym aktorzy wchodzą a scenę). W niektórych „rozdziałach” opowieści aktorzy noszą też maski. Postaci posługują się ekspresyjnymi gestami, wzmacniającymi przekaz. Za to prawie nie używają słów. Słowa – wypowiadane lub wyświetlane na foliowej kotarze, pojawiają się rzadko i tylko wówczas, gdy wg reżyserki niezbędne było wyjaśnienie akcji czy pokierowanie widza.

Zatoka Suma nie jest jednak przeniesieniem na deski polskiej sceny teatru  1:1 – bo przecież nie o to chodzi. W przedstawienie, pomimo swoich japońskich inspiracji, wprowadza też elementy kojarzące się raczej z kulturą zachodnią: szczudła, stroboskopy, kostium jak z burleski czy nawiązanie do teledysku „I Want To Break Free” zespołu Queen. Tworzy to interesujący, choć nie zawsze udany i czytelny miszmasz – gdy na scenie dzieje się za dużo, trudno skupić się na sednie.

Zatoka Suma - japonia-info.pl
fot. Kamila Szuba

Dużym plusem przedstawienia jest operowanie, malowanie, światłem. Najbardziej urzekającą sceną jest początek trzeciego „rozdziału” – bohaterka wchodząca na scenę i oświetlająca sobie drogę pojedynczą świecą. To świetna ilustracja spostrzeżeń Jun’ichirō Tanizakiego w Pochwale cienia.

Ciemność, która spowija Nō i piękno, które się z niej wyłania, wyznaczają odrębny świat cienia, który dzisiaj można odnaleźć jedynie na scenie , ale w przeszłości musiał być częścią codziennego życia. Ciemność sceny Nō to w gruncie rzeczy ta sama ciemność, która panowała w ówczesnych domostwach, kostiumy […] odpowiadają zaś mniej więcej strojom, które nosiła w tamtych czasach arystokracja dworska  feudalni panowie. […] Możemy sobie wyobrazić, jak walecznie, jak imponująco musieli się prezentować nasi wojowniczy przodkowie […]. Część przyjemności z oglądania teatru miłośnicy Nō czerpią stąd, że mogą snuć tego rodzaju wyobrażenia […].

Jun’ichirō Tanizaki, Pochwała cienia, s. 53
tłum. Henryk Lipszyc
Karakter, Kraków, 2016, ISBN 978-83-65271-26-6

Podkład muzyczny, z kolei, był raczej irytujący i mało zgrany z obrazem.

Podsumowując – sztuka to ciekawe podejście do tematu i prawdziwy spektakl ruchu, światła, koloru i faktury. Pozwala spojrzeć na problem autokreacji, osobowości i zmiany z innej, niż tradycyjna, perspektywy. Trzeba jednak pamiętać, że osobom, które nigdy wcześniej nie interesowały się japońskim teatrem, zwłaszcza , radziłabym zapoznać się z książką J. M. Rodowicz, szczególnie z częścią pierwszą, zawierającą dobrze opracowaną teorię i liczne wyjaśnienia. I koniecznie trzeba pamiętać, że „japońskość” przedstawienia leży w sferze inspiracji. Nie uznawajmy tego, co wyczytamy z poszczególnych „rozdziałów” sztuki za prawdę o Japonkach.

o sztuce:

  • scenariusz i reżyseria: Agata Dyczko
  • scenografia i kostiumy: Julita Goździk
  • muzyka: Wojtek Kurek
  • wideo: Natan Berkowicz
  • reżyseria świateł: Natan Berkowicz, Tomasz Sulima
  • rzeźba: Hakan Bakir
  • współpraca krawiecka: Barbara Romanowska
  • użyczenie głosu: Hiroaki Murakami
  • obsada: Helena Ganjalyan, Daniela Komędera, Oskar Malinowski, Lena Schimscheiner, Marcin Sztendel
  • premiera: 16 listopada 2017
  • WWW: https://teatrochoty.pl/repertuar/zatoka-suma/

o książce Pięć wcieleń kobiety w teatrze nō:

  • autorka: Jadwiga M. Rodowicz
  • wydawnictwo: Pusty Obłok
  • rok wydania: 1993
  • miejsce wydania: Warszawa
  • ISBN: 83-85041-35-4

Pięć wcieleń kobiety w teatrze nō - japonia-info.pl

ilustracje, oprócz okładki książki: Teatr Ochoty


Trochę się napracowałam, żeby przygotować dla Ciebie ten tekst. Mam nadzieję, że się udało :-) Jeśli Ci się podobało - podziel się ze znajomymi (ikonki poniżej).


Masz pytania? Napisz -> http://japonia-info.pl/kontakt/



Dostępne na stronach japonia-info.pl materiały przeznaczone są do użytku prywatnego, tzn. że nie możesz ich wykorzystywać ucząc innych albo zamieszczać na swoich stronach poświęconych nauce japońskiego lub czemukolwiek innemu, umieszczać w zbiorach materiałów do nauki (i nie tylko) ani robić z nimi tego, czego nie chciał(a)byś, żeby robiono z Twoją pracą. No chyba, że uzyskasz moją zgodę. Nie możesz też wykorzystywać ich na profilach społecznościowych bez podania źródła wraz z linkiem.



Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.




11 + six =