Języki riukiuańskie

języki riukiuańskie - japonia-info.pl

W ramach IV Miesiąca Języków blogerzy językowo-kulturowi piszą o językach, dialektach i gwarach z całego świata, ze szczególnym uwzględnieniem ciekawostek ze „swojego” regionu. Ponieważ pisałam już kiedyś trochę o języku Ajnów, dziś nadszedł czas na parę słów nt. języków riukiuańskich, czyli tych z drugiego końca Japonii.

Języki riukiuańskie (琉球語 ryūkyū-go) to grupa języków używanych na Ryūkyū-rettō (琉球列島, Archipelag Ryūkyū), czyli pasie wysp ciągnącym się pomiędzy Tajwanem a Kiusiu.

Formalnie języki z tej grupy nadal uważane są za dialekty japońskiego, chociaż – jak pisze Thomas Pellard w swoim artykule „The historical position of the Ryukyuan Languages” – różnice pomiędzy japońskim a riukiuańskimi (oraz pomiędzy poszczególnymi riukiuańskimi) są co najmniej tak wielkie, jak pomiędzy językami słowiańskimi a romańskimi.  Choć trzeba przyznać, że w wielu miejscach, również japońskojęzycznych, dla określenia grupy języków tego regionu używa się właśnie słowa”język” 琉球語 – albo zamiennie z terminem琉球方言 (ryūkyū-hōgen, dialekt riukiu), albo prawie samodzielnie (琉球語 jest w nawiasie „tłumaczone” na 琉球方言). W piśmiennictwie zachodnim mówi się raczej o językach Riukiu i tak też potraktujemy je teraz.

Ocenia się, że japoński i riukiuańskie rozdzieliły się najpóźniej ok. VIII w. n.e.

Nie ma również zgody co do podziału tych języków. Różni badacze wyróżniają  od pięciu – sześciu do nawet kilkunastu, kierując się rozmaitymi metodami klasyfikacji (darujemy sobie tutaj te rozważania, bo to temat na opasłą księgę a nie krótki artykulik). Najczęściej języki te dzieli się na dwie duże grupy: północne (北琉球語群, kita Ryūkyū gogun) i południowe (南琉球語群, minami Ryūkyū gogun). Do jednej z tych grup natomiast zalicza się jeden z „podstawowych” języków, czyli:

  • grupa północna:
    • Amami (nazwa własna: Shimayumuta; 島口; シマユムタ);
    • Okinawa (Uchinaaguchi; 沖縄口; ウチナーグチ)
    • Kunigami (Yanbaru Kutuuba; 山原言葉; ヤンバルクトゥーバ; Pellard nie uwzględnia tego języka w swoim podstawowym podziale)
  • grupa południowa:
    • Miyako (Myaakufutsu; 宮古口; ミャークフツ / Sumafutsu; 島口; スマフツ)
    • Yaeyama (Yaimamuni; 八重山物言; ヤイマムニ)
    • Yonaguni (Dunan Munui; 与那国物言; ドゥナンムヌイ).

Większość języków riukiuańskich w większym lub mniejszym stopniu zaadaptowała znaki chińskie i kanę jako narzędzie komunikacji pisemnej. Jednak niektóre z nich dopracowały się własnego systemu hieroglificznego, kaidā-ji (カイダー字), który został stworzony na potrzeby notowania imion członków rodziny i zapisków gospodarczo-podatkowych. System ten składał się z prostych przedstawień najpowszechniej spotykanych przedmiotów, zwierząt i płodów ziemi; obejmował również podstawowe liczebniki oraz miary i wagi.

Najstarsze zabytki piśmiennictwa w językach Riukiu datuje się na XV w. Są to wychwalające władców i ich osiągnięcia napisy umieszczane na kamiennych obeliskach. Z przełomu XV i XVI w. pochodzą natomiast najstarsze zachowane dokumenty. Są to pisma, w których zawarto informacje o nominacjach na stanowiska urzędnicze. W XVI w. po raz pierwszy zanotowano tradycyjne pieśni  omoro, opowiadające m.in. o początkach państwa Riukiu, zbierając je w antologię „Omoro-sōshi” (おもろさうし); a XVII w. – spisano pierwszą kronikę królestwa, „Rekidai-hōan” (歴代宝案).

Trudno określić, ile osób posługuje się poszczególnymi językami riukiuańskimi. Oczywiście zależy to od przyjętej definicji słowa „posługiwać się”. Jednak, ponieważ cały region Ryūkyū-rettō zamieszkuje ok. 1,5 mln ludzi, należy przyjąć, że liczba osób posługujących się którymś z tych języków na co dzień jest dużo mniejsza i stale maleje wraz z wymieraniem starszych pokoleń.

Ktoś ma ochotę na parę słówek po okinawsku?

źródło: I Love Languages!

A tak brzmi język miyako:

źródło: minerva scientia

Głodni wiedzy? Poczytajcie więcej:

Wczoraj Autorka bloga Powiedz mnie! pisała dla Was o katalońskim. A jutro Autorka Turcji okiem nieobiektywnym zaprasza do poczytania o języku kurdyjskim w Turcji. Nie przegapcie!

IV Miesiąc Języków

ikona wpisu: Nelo Hotsuma / CC BY 2.0 [przycięto]


Trochę się napracowałam, żeby przygotować dla Ciebie ten tekst. Mam nadzieję, że się udało :-) Jeśli Ci się podobało - podziel się ze znajomymi (ikonki poniżej).


Masz pytania? Napisz -> http://japonia-info.pl/kontakt/



Dostępne na stronach japonia-info.pl materiały przeznaczone są do użytku prywatnego, tzn. że nie możesz ich wykorzystywać ucząc innych albo zamieszczać na swoich stronach poświęconych nauce japońskiego lub czemukolwiek innemu, umieszczać w zbiorach materiałów do nauki (i nie tylko) ani robić z nimi tego, czego nie chciał(a)byś, żeby robiono z Twoją pracą. No chyba, że uzyskasz moją zgodę. Nie możesz też wykorzystywać ich na profilach społecznościowych bez podania źródła wraz z linkiem.



2 Komentarze

  1. Spotkałaś się z tymi językami „na żywo”? Bardzo się różnią od „typowego” japońskiego? Bo dla niewprawnego ucha to wszystko czarna magia ;-)

    • Nie, nigdy nie słyszałam żadnego z tych języków mówionych na żywo, jedynie na nagraniach audio / wideo. Języki te różnią się od standardowego japońskiego mocno, zarówno pod względem dźwięków, jak i gramatyki. Np. w języku miyako (tym z drugiego nagrania) występują dźwięki [v], [nn] na początku wyrazów czy [di], których nie ma w ogólnokrajowej odmianie. Nt. gramatyki tego języka nic nie wiem :-)
      Bez tłumaczenia na japoński (zapis w znakach, poniżej napisów w alfabecie łacińskim, które są transkrypcją tego, co słyszymy) nic bym nie zrozumiała…

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.




19 − twelve =