„Genji-monogatari” – garść ciekawostek

Genji - japonia-info.pl

Genji-monogatari (Opowieść o Genjim, 源氏物語) to jeden z najbardziej znanych na świecie japońskich utworów literackich. Napisane przez Murasaki Shikibu (紫式部) na początku XI w. jako utwór mający dostarczać dworzanom rozrywki, obecnie ma nieocenioną wartość jako utwór opisujący życie arystokracji na stołecznym dworze. Na kartach powieści znalazły się nie tylko opisy stosunków dworskich oraz miłosnych intryg i zabiegów (tytułowy bohater, odsunięty od dziedziczenia tronu syn cesarza, książę Genji to kochanek wszech czasów). Szczegółowo przedstawione zostały pomieszczenia, stroje, przedmioty, odczucia i przeżycia bohaterów, ówczesne wierzenia i obrzędy religijne, przesądy, opisy ceremonii dworskich czy pojmowanie estetyki. W tekście zawarte też zostało prawie 800 poematów, m.in. te, które Genji pisał dla swoich kochanek.

  1. Genji-monogatari uznawane jest za najstarszą powieść świata.
  2. Z 1. listopada 1008 r. (po przeliczeniu daty wg kalendarza gregoriańskiego, oczywiście) pochodzi notatka w dzienniku Murasaki Shikibu, w której autorka stwierdza, że Genji-monogatari jest powszechnie czytane na cesarskim dworze. W tysięczną rocznicę tej wzmianki w Japonii ustanowiono Dzień Klasyki (Koten-no Hi, 古典の日) – dzień mający na celu przypominanie i promowanie nie tylko klasycznych dzieł literatury japońskiej, ale również tradycyjnych sztuk walki, muzyki, sztuk plastycznych, teatru, tańca, filozofii, rzemiosł i gier.
  3. Na całość składają się 54 księgi.
  4. Każda z ksiąg posiada własny tytuł i może być czytana jako osobna opowieść. Jednak całość Genji… nie jest zbiorem pojedynczych opowiadań, ponieważ wszystkie księgi stanowią spójną całość.
  5. Pierwsze 41 ksiąg zostało napisane przed 1008 r. Opowiadają one o życiu tytułowego bohatera, księcia Genjiego.
  6. Wydarzenia zawarte w księgach 42-54 rozpoczynają się osiem lat po śmierci Genjiego i opisują poczynania jego syna, Kaoru (薫).
  7. Dziesięć ostatnich ksiąg to tzw. „Dziesięć zwojów z Uji” (Uji-jūchō, 宇治十帖). Ich akcja rozgrywa się głównie w podstołecznej miejscowości Uji i toczy się wokół rywalizacji Kaoru i księcia Niou (匂). Żadnemu z nich nie udaje się dorównać Genjiemu.
  8. W 25. księdze, pt. „Świetliki” (Hotaru, 蛍), autorka zawarła refleksję nt. sztuki powieściowej. Jest to fragment rozmowy postaci (Genjiego i Tamakazury [玉鬘]).
  9. Akcja powieści obejmuje ok. 75 lat.
  10. Przez karty powieści przewija się ok. 430 osób. Ich wzajemne stosunki i powiązania zostały przez Murasaki drobiazgowo opisane. Warto podkreślić, że autorka prawie nie myli przy tym wątków i zachowuje spójność. Błędy w określeniu następstw czasowych w księdze 44. są jednym z argumentów za teorią, że Murasaki nie była jedyną autorką opowieści.
  11. Powieść została napisana w dość archaicznej odmianie języka dworskiego, która była trudna do zrozumienia dla czytelników już sto lat po powstaniu Genji-monogatari.
  12. Praktycznie żadna z postaci nie jest nazywana imieniem – zamiast tego stosowane są nazwy pełnionych urzędów lub funkcji, tytuły grzecznościowe, określenia powiązań z innymi postaciami itp. Może to współczesnym czytelnikom utrudniać śledzenie akcji, ponieważ określenia zastosowane na początku, z biegiem czasu ulegają zmianie (np. wraz ze zmianą pełnionej funkcji).
  13. Powieść jest dość buddyjska w wydźwięku – wyraźnie są zaznaczane zależności karmiczne, tzn. związki przyczynowo-skutkowe pomiędzy wcześniejszymi występkami a późniejszymi zdarzeniami. Doskonale ilustruje to wątek romansu pomiędzy Genjim a jego macochą, Fujitsubo (藤壺). Owocem zakazanej miłości jest dziecko, przyszły cesarz Reizei (wszyscy, oprócz kochanków, uważają go za prawowitego syna cesarza). Karmiczną karą dla Genjiego jest to, że jego syn, Kaoru, okazuje się owocem zdrady jego żony, Nyosan (女三), choć powszechnie uważany jest za syna Genjiego.
  14. Nie jest w 100% pewne, czy Murasaki była jedyną autorką Genjiego. Ponieważ przyjmuje się, że powieść została w obecnej formie ukończona przed 1021 r. (wtedy autorka Sarashina-nikki [更級日記] zanotowała w swoim dzienniku, że posiada w swoich zbiorach wszystkie księgi powieści), przyjmuje się też, że ewentualny współautor musiał pisać za życia głównej autorki. Yosano Akiko (与謝野晶子, 1878-1942), autorka pierwszego przekładu Genjiego na współczesny japoński, uważała, że Shikibu napisała pierwsze 33 księgi. Pozostałe przypisała jej córce, Daini-no Sanmi (大弐三位, 999-1078), zaliczanej do Trzydziestu Sześciu Mistrzyń Poezji.
  15. Miłośnicy Opowieści o Genjim tworzą własne fanfiki nawiązujace do powieści. Najstarsze pochodzą z okresu Kamakura (鎌倉, 1192-1333).

Głodni wiedzy?

  • „Literatura japońska” (t. 1), Mikołaj Melanowicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1994
  • „Historia literatury japońskiej”, Mikołaj Melanowicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2012
  • „Świat Księcia Promienistego”, Ivan Morris, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1973
  • „Japonia” (seria „Leksykon. Cywilizacje”), Rossella Menegazzo, Arkady, 2008
ikona wpisu: Imperial court in Kyoto – GENJI-MONOGATARI-EMAKI published by TOKUGAWA MUSEUM, NAGOYA, Japan, 1937., Public Domain, Wikipedia


Trochę się napracowałam, żeby przygotować dla Ciebie ten tekst. Mam nadzieję, że się udało :-) Jeśli Ci się podobało - podziel się ze znajomymi (ikonki poniżej).


Masz pytania? Napisz -> http://japonia-info.pl/kontakt/



Dostępne na stronach japonia-info.pl materiały przeznaczone są do użytku prywatnego, tzn. że nie możesz ich wykorzystywać ucząc innych albo zamieszczać na swoich stronach poświęconych nauce japońskiego lub czemukolwiek innemu, umieszczać w zbiorach materiałów do nauki (i nie tylko) ani robić z nimi tego, czego nie chciał(a)byś, żeby robiono z Twoją pracą. No chyba, że uzyskasz moją zgodę. Nie możesz też wykorzystywać ich na profilach społecznościowych bez podania źródła wraz z linkiem.



Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.




twelve − 10 =