Aoi – jaki to właściwie jest kolor?

aoi - niebieski czy zielony - japonia-info.pl

W zależności od kontekstu aoi tłumaczymy na polski jako „zielony” bądź „niebieski”.

aoi - niebieski czy zielony - japonia-info.pl

Aoi to takie wygodne słówko, które znaczy dokładnie to, co akurat chcemy powiedzieć. W zależności od kontekstu może oznaczać „zielony” lub „niebieski”. Dlatego niech Was nie zdziwi, że i liście mogą być aoi, i niebo może być aoi. Co więcej, kiedyś słowo to oznaczało całą gamę barw, od bieli, poprzez szarość, zieleń, błękit, indygo, fiolet, aż po czerń. Nie oznacza to zatem, że Japończycy nie odróżniają barw, szczególnie niebieskiej od zielonej, czy też że mają swoisty daltonizm. Istnieją także inne słowa, dokładniej rozróżniające oba kolory, np.:

  • 緑 [midori] – zielony
  • グリーン [gurīn] – zielony
  • 碧色 [hekishoku] – szmaragdowy
  • 草色 [kusairo] – ciemna zieleń
  • 若葉色 [wakabairo] – soczysta zieleń
  • 黄緑 [kimidori] – seledyn
  • 水色 [mizuiro] – jasny błękit
  • 瑠璃色 [ruriiro] – lazur
  • 真っ青 [massao] – głęboki błękit
  • ブルー [burū] – niebieski
  • 紺 [kon] – granat
  • 藍 [ai] – indygo

Aoi to termin powszechnie i potocznie stosowany na określenie rzeczy i niebieskich, i zielonych. Podobne zjawisko istniało w praindoeuropejskim i poniekąd mamy je w polszczyźnie do dziś. Nasi przodkowie określali żółty i zielony (oraz złoty) jednym słowem. Rdzeń tych wyrazów w polskim to „zl” (-> „zł” -> „żł”). A chyba trudno powiedzieć, że nie odróżniamy tych kolorów, prawda?

Również Chińczycy mieli inny system wyróżniania barw. Dziś nazywają wszystkie.

„Chiński (…) odznacza się pewną specyfiką. Między zielenią a błękitem wyróżnia on w sposób ostry kolor zwany qing – rodzaj seledynu, który z naszego punktu widzenia nie jest ani zielenią, ani błękitem, lecz barwą przejściową, kolorem pośrednim. Chińczycy nie widzą natomiast potrzeby wyróżniania koloru pomarańczowego jako pośredniego między żółtym a czerwonym i obywają się w ogóle bez wyróżniania brązu. Jest to przykład innej analizy rzeczywistości, innego pojmowania świata.”

Mieczysław Jerzy Künstler, Dzieje kultury chińskiej, str. 83

Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1994, ISBN 83-04-03773-4

Przykłady „zielonego” aoi

  • 青菜 [aona] – zielenina, zielone warzywa
  • 青草 [aokusa] – zielona trawa
  • 青田 [aoda] – zielone pole (ryżowe)
  • 青竹 [aodake] – zielony bambus
  • 青森 [aomori] – zielony las
  • 青虫 [aomushi] – zielona gąsienica
  • 青葉 [aoba] – zielone liście
  • 青信号 [aoshingō] – zielone światło → wg Ayasugi przed wojną kolor światła był określany w Kodeksie Drogowym jako 緑 [midori] i dopiero po II wojnie światowej dostosowano zapisy prawne do życia i użyto w nim słowa 青い [aoi]
  • 青磁 [seiji] – celadon
  • 青汁 [aojiru] – „zielony sok” -> napój z zielonych warzyw liściastych, najczęściej z jarmużu

I „niebieskie” aoi:

  • 青目 [aome] – niebieskie oczy
  • 青空 [aozora] / 青雲 [seiun] – błękitne niebo
  • 青痣 [aoza] – siniak
  • 青波 [aonami] – błękitne fale
  • 青海 [aoumi] – błękitne morze
  • 青色巨星 [seishokukyosei] – błękitny olbrzym (rodzaj gwiazdy)
  • 青図 [aozu] – szczegółowy plan/schemat; blueprint
  • 青カビ [aokabi] – niebieska pleśń; penicylina
  • 青光り [aobikari] – stalowoniebieski blask

Ciekawostki:

  • 青銅 [seidō] – brąz (dosł. „błękitna miedź”)
  • 青毛 [aoge] – czarne umaszczenie konia

Co nt. aoi mówią słowniki?

  • Kōjirin – kolor pogodnego nieba; zieleń; szarość (np. aouma – 青馬 siwek)
  • Kōjien – błękit nieba lub morza; zieleń; historyczne znaczenie: szarość. Według tego słownika w starojapońskim rozróżniano tylko cztery kolory: aka (赤 czerwień), shiro (白 biel), kuro (黒 czerń) i ao (青).
  • Nihon-kokugo-daijiten – wszystkie kolory między czernią a bielą; zwłaszcza zieleń, błękit i indygo, niekiedy nawet czerń i biel; szary odcień sierści (zwłaszcza koni).
  • Encyclopedia Japonica – zieleń, indygo, granat. Słownik ten wspomina również o starochińskim rozróżnieniu pięciu barw podstawowych, przyjętym także w Japonii: ao (青 błękit, zieleń), aka (赤 czerwień), ki (黄 żółć), shiro (白 biel) i kuro (黒 czerń).
  • Cyclopedia of Japanese History – odcienie zawarte między granatem a zielenią; w kosmetyce: błękit pruski (紺青 konjō), ultramaryna (群青 gunjō), szafir (緑青 rokushō); w tkactwie: indygo (藍 ai).
  • Sumigawa Kogo-daijiten – jeden z „pięciu kolorów” (→ ao 青, aka 赤, ki 黄, kuro 黒, shiro 白); zieleń, indygo, błękit; barwy między czernią a bielą; w starojapońskim również szarość (haiiro 灰色).
  • Kogo-daijiten – barwy zawarte między czernią a bielą; szczególnie błękit, zieleń i indygo; także czerń i biel.
  • Gakken-kokugo-daijiten – błękit (真っ青 massao), indygo (藍 ai), jasny turkus (浅葱 asagi), indygo wpadające w szarość (御納戸色 onandoiro), fiolet oberżyny (茄子紺 nasukon), błękit nieba (空色 sorairo), błękit wody (水色 mizuiro), jasnoniebieski (花色 hanairo), bladoindygo (縹色 hanadairo), granat (紺 kon), błękit pruski (紺青 konjō), ciemny błękit (紺碧 kompeki), ultramaryna (群青 gunjō), błękit kobaltowy (コバルトブルー kobarutoburū).
  • Gendai-kokugo reikai-jiten – zieleń; błękit; kolor jednego z trzech barwników używanych w druku (obok czarnego i czerwonego).

Chcesz poznać nazwy jeszcze większej liczby odcieni błękitów i zieleni? Zajrzyj tu: http://irocore.com/

zobacz też:

ikona wpisu: Kelly Parker McPherson / CC BY 2.0 [przycięto]


Trochę się napracowałam, żeby przygotować dla Ciebie ten tekst. Mam nadzieję, że się udało :-) Jeśli Ci się podobało - podziel się ze znajomymi (ikonki poniżej).


Masz pytania? Napisz -> http://japonia-info.pl/kontakt/



Dostępne na stronach japonia-info.pl materiały przeznaczone są do użytku prywatnego, tzn. że nie możesz ich wykorzystywać ucząc innych albo zamieszczać na swoich stronach poświęconych nauce japońskiego lub czemukolwiek innemu, umieszczać w zbiorach materiałów do nauki (i nie tylko) ani robić z nimi tego, czego nie chciał(a)byś, żeby robiono z Twoją pracą. No chyba, że uzyskasz moją zgodę. Nie możesz też wykorzystywać ich na profilach społecznościowych bez podania źródła wraz z linkiem.



2 Komentarze

  1. No właśnie miałam dodawać, że 青 to nie tylko zielony i niebieski, ale również czarny. Kolory pomarańczowy 橘色 i brązowy 褐色 oczywiście w chińskim istnieją.

    • W japońskim „czarny” to już tylko w jakichś ustalonych zwrotach, nielicznych.
      A te „brązy” i „pomarańcze” to w wielu językach chyba nowsze wynalazki są, choćby w polskim. No dobra, był „brunatny” i „rudy”, ale pierwszy to raczej brązowo-czarny / szaro-brązowy, a drugi to był po prostu odcień czerwonego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.




nine − 4 =