Pismo japońskie – historia




pismo japońskie - japonia-info.pl

Pismo japońskie to jeden z bardziej skomplikowanych systemów używanych na świecie – na co dzień używane są znaki chińskie (kanji), dwa alfabety sylabiczne, znaki łacińskie i cyfry arabskie.

Tradycyjnie za datę wprowadzenia pisma chińskiego do Japonii przyjmuje się 402 r. n.e., kiedy to przywiezione zostały do Japonii pierwsze teksty chińskie. Jednakże chiński system pisania, w swojej czystej postaci, nie nadawał się do zapisu języka japońskiego. Przede wszystkim dlatego, że japońszczyzna i chińszczyzna to języki całkowicie różne pod względem struktury.

W języku starochińskim wyrazy były jednosylabowe, co znalazło odzwierciedlenie w zapisie „jeden znak = jeden wyraz”. Warto wspomnieć, że z biegiem czasu w chińszczyźnie wzmacniała się tendencja do tworzenia wyrazów polisylabicznych i we współczesnym języku wiele jest właśnie takich słów. Natomiast wyrazy japońskie były (i są) wielosylabowe. Poza tym chiński jest językiem izolującym, a w japońskim mamy fleksję (odmiana czasowników i przymiotników). W związku z tym, na przestrzeni wieków, Japończycy wykształcili własny system zapisu, bazujący na systemie chińskim. Jest to mieszanka logografii (jeden znak = jeden wyraz) i zapisu sylabicznego (znaki używane ze względu na swoją wartość fonetyczną).

Najstarszymi przykładami użycia pisma chińskiego w Japonii są tzw. kinsekibun (napisy w metalu i kamieniu). Są to inskrypcje malowane tuszem, ryte lub odlewane. Napisy te służyły albo do przekazania konkretnej treści (napisy pamiątkowe, tablice nagrobne), albo jako sygnatury i datowanie (np. podpisy rzeźbiarzy, wytwórców mieczy i luster, data wykonania). Już wtedy starano się dostosowywać znaki chińskie do wymogów języka japońskiego – imiona własne i nazwy geograficzne notowano znakami użytymi fonetycznie a nie semantycznie. Najstarsze tego typu inskrypcje znaleziono na mieczach odkrytych w grobowcu Inariyama (pref. Saitama) z 471 r. n.e. Przekazy konkretnych treści wykonywano również tuszem na deszczułkach (mokkan). Najstarsze tego typu znaleziska, datowane na 1. poł. VII w. n.e., znaleziono w Osace, w pozostałościach po dawnej stolicy Naniwa. Są informacje o daninach z prowincji.

Na początku próby dostosowywania pisma polegały na zapisywaniu tekstu znakami, ale odczytywaniu go po japońsku (kambun). W VIII w. n.e. zaczęto w sposób uporządkowany używać znaków ze względu na ich wartość fonetyczną, co zaowocowało system zapisu zwanym man’yōgana. Nazwa pochodzi od zbioru poezji „Man’yō-shū”, skompilowanego między 759 a 790 r. n.e., w którym do notowania wierszy użyto kanji dla oddania głosek japońskich. Był to wielki krok naprzód w rozwoju pisma japońskiego i punkt wyjścia do tworzenia współczesnych sylabariuszy. Nie można przy tym zapominać, że był to system bardzo skomplikowany, ponieważ mieszał logografy ze znakami użytymi fonetycznie. Dlatego też ustalenie jednej obowiązującej wersji odczytu jakiegoś tekstu jest właściwie niemożliwe. Podobno autorzy tekstów zapisywanych man’yōganą za punkt honoru stawiali sobie takie skomponowanie zapisu, aby można go było odczytywać na wiele sposobów.

Kolejnym etapem dostosowywania pisma chińskiego do zasad języka japońskiego było stworzenie pisma sylabicznego.

Pierwsze znaki zbliżone wyglądem do hiragany pojawiły się w tekstach już w 762 r. n.e. Ale pełen sylabariusz wykształcił się dopiero w epoce Heian (794-1192). Początkowo było to pismo zarezerwowane dla kobiet (onnade), ale już w IX w. stało się dopuszczonym powszechnie sposobem zapisu poezji, czego przypieczętowaniem było spisanie hiraganą cesarskiej antologii poezji „Kokin-waka-shu” (ok. 905 r.).

Drugim, używanym do dziś, sylabariuszem jest katakana. System ten wykształcił się ok. VIII w. n.e. z mnemotechnicznych notatek ułatwiających odczytywanie tekstów buddyjskich zapisanych po chińsku (najstarszym znalezionym przykładem takiego tekstu jest pochodząca z 828 r. kopia wcześniejszego „Jojitsu-ron”). Natomiast pierwszym znanym tekstem napisanym mieszaniną kanji i katakany jest „Todaiji-fujumon-ko” (początki IX w.).

W epoce Meiji podjęto pierwsze próby reformy pisma. Maejima Hisoka postulował całkowitą rezygnację z kanji i zupełne zastąpienie ich kaną. Natomiast Nambu Yoshikazu nawoływał do odrzucenia na rzecz alfabetu łacińskiego zarówno kanji jak i kany. Wokół obu reformatorów tworzyły się ruchy wpierające ich idee, jednak (jak widać) wysiłki te nie przyniosły skutków. W 1900 r. ujednolicono kształty znaków kany. W 1923 r. zaproponowana została lista 1.962 kanji, które miałyby być powszechnie używane (jak współczesne „Jōyō-kanji”). Lista to została zaakceptowana w 1925 r. przez większe gazety. Do przeprowadzania kolejnych reform i wprowadzania ich w życie Ministerstwo Edukacji powołało w 1934 r. Radę do Spraw Języka Narodowego (Kokugo-shingikai). Przez cały czas, aż do zakończenia wojny na Pacyfiku, ścierały się ze sobą racje reformatorów i nacjonalistów. Ci drudzy powoływali się na nienaruszalność tradycji. Ci pierwsi dążyli do uproszczenia także reguł pisowni. Argumentowali to między innymi koniecznością przyspieszenia powszechnego nauczania japońskiego w nowych koloniach, co było trudne ze względu na skomplikowane reguły.

Pierwszą powojenną reformą było uproszczenie ortografii oraz zawężenie liczby nauczanych powszechnie znaków do 1.850 (1946 r.). Oficjalny spis znaków powszechnego użytku, „Tōyō-kanji”, ogłoszono w 1948 r., a w 1949 r. ostatecznie ustalono ich wygląd. W 1959 r. ogłoszono oficjalne zasady dotyczące pisowni słów zapisywanych jednocześnie znakami i kaną (okurigana), np. czasowników i ich końcówek. W 1973 r. Kokugo-shingikai zwiększyła dopuszczaną przez „Tōyō-kanji” liczbę czytań znaków, a w 1981 r. lista ta została zastąpiona przez „Jōyō-kanji”, listę obejmującą 1.945 znaków. W 2010 r. miała miejsce kolejna reforma – „Jōyō-kanji” zostało rozszerzone do 2.136 znaków.

Znaki spoza aktualnie obowiązującego spisu, które pojawiają się w tekście, powinny być opatrzone wymową zapisaną kaną nad znakiem (furigana).

ikona wpisu: halfrain / Foter.com / CC BY-SA



Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz