O-haguro




O-haguro (お歯黒) to zarzucony już, choć mający długowiekowe tradycje, zwyczaj czernienia zębów. „Było, minęło…” jest tematem 29. już wspólnego blogowania blogerów językowo-kulturowych.

Choć o-haguro – osobom, które w ogóle spotkały się z tym pojęciem – kojarzy się głównie z damami z okresu Heian (平安; 794-1192), to pierwsze dowody na stosowanie tego zabiegu są znacznie starsze. Pochodzą z okresu Kofun (古墳, ok. 300-710 r. n.e.). O istnieniu takiego zwyczaju  świadczą znajdowane są w grobach – w postaci pozostałości barwnikach na zębach odkopywanych szkieletów oraz resztek koloru na figurkach haniwa (埴輪).

W okresie Heian był to zwyczaj powszechny szczególnie wśród panien z dobrych domów. Prawdopodobnie jednym z powodów wzrostu popularności tego zabiegu mógł być fakt, że naturalne zęby na tle mocno pobielonej twarzy wyglądają na pożółkłe. Pod koniec Heian zęby czerniła już cała arystokracja dworska (po przejściu ceremonii wejścia w dorosłość), bez względu na płeć, oraz wojownicy z rodu Taira, aby odróżniać się od mężczyzn z rodu Minamoto.

W okresie Muromachi (室町; 1333-1560) poczernione zęby były oznaką osiągnięcia przez dziewczynkę dorosłości (co w tamtych czasach mogło mieć miejsce nawet w wieku 8-10 lat). Co ciekawe, o-haguro było też stosowane przez samurajów oszpeconych na polu bitwy, którzy ukrywali blizny pod grubą warstwą białego pudru. W późniejszych czasach, dla odmiany, wskazywał, że dana kobieta jest mężatką. Zęby czerniły również panny powyżej 18. roku życia, gejsze (geisha; 芸者) i prostytutki wyższe rangą oraz arystokracja dworska bez względu na płeć.

Wśród ludu zwyczaj ten (m.in. ze względu na koszty i czas potrzebny do przeprowadzenia zabiegu) nie przyjął się jako stały element codziennej dbałości o wygląd. O-haguro było dla gminu częścią ważnych wydarzeń w życiu – świąt rodzinnych, matsuri (祭) itp.

Zwyczaj ten, jako barbarzyńskiego i szokujący ludzi Zachodu, został zakazany przez rząd Meiji (明治; 1868 – 1912) 5. lutego 1870 r. Jednak ponieważ Japonkom trudno było zrezygnować z  tego atrybutu urody, w 1873 r. sama cesarzowa Shōken (昭憲皇后; 1849-1914) pojawiła się publicznie z niepoczernionymi zębami. O-haguro ostatecznie zanikło na dobre w okresie Taishō (大正, 1912-1926).

Do barwienia zębów używano kanemizu (かねみず) – płynu, który powstawał na skutek moczenia żelaznych opiłków w occie zmieszanym z proszkiem z galasów albo zielonej herbaty. Uzyskanym w ten sposób specyfikiem smarowano zęby. Ponieważ efekt nie był trwały, zabieg należało powtarzać regularnie. Podobno kanemizu okropnie śmierdzi, więc jest to żywa ilustracja powiedzenia „chcesz być piękna – cierp”. W okresie Heian rozpowszechniła się wiara w zbawienne dla zębów działanie o-haguro, które miało chronić przed próchnicą i paradontozą. Być może tylko maskowało efekty braku higieny i upływu czasu – próchnicę, a nawet ubytek, trudniej zauważyć gdy uzębienie nie kontrastuje z ciemnością wnętrza jamy ustnej. A być może było w tym ziarno prawdy. Badania nad zdrowotnymi aspektami czernienia zębów przez plemię Kammu prowadzone w Wietnamie w 2006 r. (klik) pokazały, że rośliny używane przez kobiety Kammu do nadawania zębom ciemnej barwy hamują namnażanie bakterii. Nie można wykluczyć, że japoński specyfik wykazywał podobne właściwości. Tu warto też wspomnieć, że zwyczaj czernienia zębów znany był nie tylko w Japonii i Wietnamie, ale również np. w Laosie, Tajlandii, w niektórych regionach Chin i Indii oraz na niektórych wyspach Pacyfiku.

I, choć pewnie trudno w to uwierzyć, przez długie stulecia Japończycy uważali taki sposób upiększania twarzy za nadający jej właściwy człowiekowi wygląd. Twarz naturalna budziła nierzadko emocje takie, jak opisane w Damie, która kochała owady (Mushi mezuru himegimi; 虫めづる姫君) – opowieści z XII w.:

 „- Ach, te jej brwi! […] A zęby! Wyglądają zupełnie jak gąsienice odarte ze skóry.”

Ivan Morris, Świat Księcia Promienistego

Gdyby ktoś miał ochotę wypróbować o-haguro na sobie, tu jest przepis: http://www.wikihow.com/Blacken-Your-Teeth-(Ohaguro).

zobacz też:

ikona wpisu: Wikipedia

 

w 80 blogów dookoła świata - japonia-info.pl

A tu wpisy pozostałych uczestników akcji:

Austria:

Viennese breakfast –  Było minęło – czasy CK

Chiny:

Biały Mały Tajfun – YMCA

Finlandia:

Suomika – Opisywanie przeszłości po fińsku

Francja:

Demain viens avec tes parents – Było minęło – Les Années folles

Francuskie i inne notatki Niki – Było, minęło… Minitel – 30 lat francuskiego protoplasty internetu

FRANG – Było, minęło – 4 najbardziej (nie)zapomniane francuskie wynalazki

Gruzja:

Gruzja okiem nieobiektywnym – Była sobie fabryka…

Hiszpania:

Hiszpański na luzie – Hiszpańska przeszłość ciągle żywa: pesetas

Kirgistan:

Enesaj.pl – Dawne nazwy miast Azji Środkowej

Litwa:

Na Litwie – 10 miejsc na Litwie, które zmieniły się niemal nie do poznania

Niemcy:

Nauka Niemieckiego w Domu – Było, minęło kiedyś w Niemczech

Niemiecka Sofa – Było, minęło…

Norwegia:

Norwegolożka – Dawno temu w północnej Norwegii

Rosja:

Dagatlumaczy.pl – Blog o tłumaczeniach i języku rosyjskim, Dawne miary rosyjskie

Turcja:

Turcja okiem nieobiektywnym – Było-minęło… tureckie miasta kiedyś i dziś

Wielka Brytania:

Angielska Herbata – Jak język angielski wyglądał tysiąc lat temu?

Angielski C2 – Było minęło – służba (Downton Abbey)

Angielski dla każdego – 10 historycznych filmów o Wielkiej Brytanii

english-at-tea – Zamki w Wielkiej Brytanii, które muszę zobaczyć

Włochy:

Studia, parla, ama  – W 80 blogów – był lir, nie ma lira

Italia nel cuore – Co Napoleon ma wspólnego z włoską flagą?

wielojęzyczne:

uLANGUAGES – Jak wyglądała nauka języka w przeszłości? https://ulanguages.wordpress.com/2016/08/25/jak-wygladala-nauka-jezyka-w-przeszlosci/



Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz