Man’yōgana




Pierwszą udaną w języku japońskim próbą dopasowania pisma do mowy była man’yōgana (万葉仮名). Jest to zestaw znaków chińskich, których w sposób uporządkowany używano do zapisu poszczególnych sylab języka japońskiego. Znaki dobierano tylko ze względu na ich wartość fonetyczną, a nie semantyczną. System ten został użyty do zapisu utworów umieszczonych w zbiorze poezji „Man’yō-shū”, skompilowanym w VIII w.

manyoshu - japonia-info.plJapończycy nie stworzyli własnego pisma – zapożyczyli je z Chin. Japoński i chiński, należąc do odrębnych rodzin językowych, bardzo się od siebie różnią. Dlatego też, niemal od samego początku, Japończycy podejmowali próby dopasowania pisma chińskiego do własnego języka. Ponieważ każdemu znakowi chińskiemu odpowiada ściśle określone znaczenie, nie było problemów z zapisem np. rzeczowników. Jednakże japoński, w odróżnieniu od chińskiego, potrzebuje znaków fonetycznych do zapisu końcówek fleksyjnych czasowników i przymiotników. Konieczne również było ustalenie zasad notacji imion własnych.

W odróżnieniu od późniejszych sylabariuszy, w man’yōganie nie stosowano jeszcze zasady „jeden znak – jedna sylaba”, np. w VIII w n.e. japońszczyzna operowała 87 sylabami (w „Kojiki” wyróżniono ich nawet 88), a do ich zapisu używano 970 znaków chińskich. Daje to prawie 12 różnych znaków na jedną sylabę! Rozkład nie był jednak równomierny – sylabę „ka” można było zapisać jednym z 32 znaków, a „shi” – jednym z 40 kanji. Przez taką mnogość znaków man’yōgana była systemem bardzo skomplikowanym. Mieszały się w niej logografy ze znakami użytymi fonetycznie. Dlatego też ustalenie jednej obowiązującej wersji odczytu jakiegoś tekstu jest właściwie niemożliwe. Podobno autorzy tekstów zapisywanych man’yōganą za punkt honoru stawiali sobie takie skomponowanie zapisu, aby można go było odczytywać na wiele sposobów.

Znaki man’yōgany nie były poddawane żadnym modyfikacjom ani uproszczeniom. Dlatego też teksty zapisane tym systemem przypominają bardzo teksty chińskie. Naturalnie, taki układ znaków nic po chińsku nie znaczy.
Dźwięki przypisywane poszczególnym znakom wywodzić się mogły zarówno z on’yomi (tzw. czytanie chińskie – grupa najliczniejsza), jak i z kun’yomi (tzw. czytanie japońskie). Trzecią (najmniej liczną) grupę stanowiły dźwięki gisho, czyli „zabawa pismem”, np. znaki „pszczoła” i „odgłos” odczytywane były tylko razem, jako jedna sylaba („bu”) i oznaczały „brzęczenie pszczół”. Metoda gisho stosowana była głównie do zapisu wyrazów dźwiękonaśladowczych.

Wprowadzenie man’yōgany bardzo wspomogło rozwój pisma japońskiego i stało się punktem wyjścia do tworzenia współczesnych sylabariuszy (hiragany i katakany).

Zestawienie znaków man’yōgany

  K S T N F M Y R W G Z D B
a 阿安英足 可何加架香蚊迦 左佐沙作者柴紗草散 太多他丹駄田手立 那男奈南寧難七名魚菜 八方芳房半伴倍泊波婆破薄播幡羽早者速葉歯 万末馬麻摩磨満前真間鬼 也移夜楊耶野八矢屋 良浪郎楽羅等 和丸輪 我何賀 社射謝耶奢装蔵 陀太大嚢 伐婆磨魔
i1 伊怡以異已移射五 支伎岐企棄寸吉杵來 子之芝水四司詞斯志思信偲寺侍時歌詩師紫新旨指次此死事准磯為   二人日仁爾迩尼耳柔丹荷似煮煎 比必卑賓日氷飯負嬪臂避臂匱 民彌美三水見視御   里理利梨隣入煎 位為謂井猪藍 伎祇芸岐儀蟻 自士仕司時尽慈耳餌児弐爾 遅治地恥尼泥 婢鼻弥
i2 貴紀記奇寄忌幾木城 非悲斐火肥飛樋干乾彼被秘 未味尾微身実箕 疑宜義擬 備肥飛乾眉媚
u 宇羽于有卯烏得 久九口丘苦鳩来 寸須周酒州洲珠数酢栖渚 都豆通追川津 奴努怒農濃沼宿 不否布負部敷経歴 牟武無模務謀六 由喩遊湯 留流類   具遇隅求愚虞 受授殊儒 豆頭弩 夫扶府文柔歩部
e1 衣依愛榎 祁家計係價結鶏 世西斉勢施背脊迫瀬 堤天帝底手代直 禰尼泥年根宿 平反返弁弊陛遍覇部辺重隔 売馬面女 曳延要遥叡兄江吉枝衣 礼列例烈連 廻恵面咲 下牙雅夏 是湍 代田泥庭伝殿而涅提弟 弁便別部
e2 気既毛飼消 閉倍陪拝戸経 梅米迷昧目眼海 義気宜礙削 倍毎
o1 意憶於應 古姑枯故侯孤児粉 宗祖素蘇十 刀土斗度戸利速 努怒野 凡方抱朋倍保宝富百帆穂 毛畝蒙木問聞 用容欲夜 路漏 乎呼遠鳥怨越少小尾麻男緒雄 吾呉胡娯後籠児悟誤 土度渡奴怒 煩菩番蕃
o2 己巨去居忌許虚興木 所則曾僧増憎衣背苑 止等登澄得騰十鳥常跡 乃能笑荷 方面忘母文茂記勿物望門喪裳藻 与余四世代吉 呂侶 其期碁語御馭凝 序叙賊存茹鋤 特藤騰等耐抒杼

warto przeczytać: „How are we supposed to write with something like that? Early employment of the Chinese script to write Japanese as exemplified by the Man’yōshū”; Tomasz Majtczak; Silva Iaponicarum Fasc. 29/30/ (Autumn/Winter 2011)

ikona wpisu: Wikipedia
ilustracja:Wikipedia



Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz