Man’yōgana

Pierwszą udaną w języku japońskim próbą dopasowania pisma do mowy była man’yōgana (万葉仮名). Jest to zestaw znaków chińskich, których w sposób uporządkowany używano do zapisu poszczególnych sylab języka japońskiego. Znaki dobierano tylko ze względu na ich wartość fonetyczną, a nie semantyczną. System ten został użyty do zapisu utworów umieszczonych w zbiorze poezji „Man’yō-shū”, skompilowanym w VIII w.

manyoshu - japonia-info.plJapończycy nie stworzyli własnego pisma – zapożyczyli je z Chin. Japoński i chiński, należąc do odrębnych rodzin językowych, bardzo się od siebie różnią. Dlatego też, niemal od samego początku, Japończycy podejmowali próby dopasowania pisma chińskiego do własnego języka. Ponieważ każdemu znakowi chińskiemu odpowiada ściśle określone znaczenie, nie było problemów z zapisem np. rzeczowników. Jednakże japoński, w odróżnieniu od chińskiego, potrzebuje znaków fonetycznych do zapisu końcówek fleksyjnych czasowników i przymiotników. Konieczne również było ustalenie zasad notacji imion własnych.

W odróżnieniu od późniejszych sylabariuszy, w man’yōganie nie stosowano jeszcze zasady „jeden znak – jedna sylaba”, np. w VIII w n.e. japońszczyzna operowała 87 sylabami (w „Kojiki” wyróżniono ich nawet 88), a do ich zapisu używano 970 znaków chińskich. Daje to prawie 12 różnych znaków na jedną sylabę! Rozkład nie był jednak równomierny – sylabę „ka” można było zapisać jednym z 32 znaków, a „shi” – jednym z 40 kanji. Przez taką mnogość znaków man’yōgana była systemem bardzo skomplikowanym. Mieszały się w niej logografy ze znakami użytymi fonetycznie. Dlatego też ustalenie jednej obowiązującej wersji odczytu jakiegoś tekstu jest właściwie niemożliwe. Podobno autorzy tekstów zapisywanych man’yōganą za punkt honoru stawiali sobie takie skomponowanie zapisu, aby można go było odczytywać na wiele sposobów.

Znaki man’yōgany nie były poddawane żadnym modyfikacjom ani uproszczeniom. Dlatego też teksty zapisane tym systemem przypominają bardzo teksty chińskie. Naturalnie, taki układ znaków nic po chińsku nie znaczy.
Dźwięki przypisywane poszczególnym znakom wywodzić się mogły zarówno z on’yomi (tzw. czytanie chińskie – grupa najliczniejsza), jak i z kun’yomi (tzw. czytanie japońskie). Trzecią (najmniej liczną) grupę stanowiły dźwięki gisho, czyli „zabawa pismem”, np. znaki „pszczoła” i „odgłos” odczytywane były tylko razem, jako jedna sylaba („bu”) i oznaczały „brzęczenie pszczół”. Metoda gisho stosowana była głównie do zapisu wyrazów dźwiękonaśladowczych.

Wprowadzenie man’yōgany bardzo wspomogło rozwój pisma japońskiego i stało się punktem wyjścia do tworzenia współczesnych sylabariuszy (hiraganykatakany).

Zestawienie znaków man’yōgany

 KSTNFMYRWGZDB
a阿安英足可何加架香蚊迦左佐沙作者柴紗草散太多他丹駄田手立那男奈南寧難七名魚菜八方芳房半伴倍泊波婆破薄播幡羽早者速葉歯万末馬麻摩磨満前真間鬼也移夜楊耶野八矢屋良浪郎楽羅等和丸輪我何賀社射謝耶奢装蔵陀太大嚢伐婆磨魔
i1伊怡以異已移射五支伎岐企棄寸吉杵來子之芝水四司詞斯志思信偲寺侍時歌詩師紫新旨指次此死事准磯為 二人日仁爾迩尼耳柔丹荷似煮煎比必卑賓日氷飯負嬪臂避臂匱民彌美三水見視御 里理利梨隣入煎位為謂井猪藍伎祇芸岐儀蟻自士仕司時尽慈耳餌児弐爾遅治地恥尼泥婢鼻弥
i2貴紀記奇寄忌幾木城非悲斐火肥飛樋干乾彼被秘未味尾微身実箕疑宜義擬備肥飛乾眉媚
u宇羽于有卯烏得久九口丘苦鳩来寸須周酒州洲珠数酢栖渚都豆通追川津奴努怒農濃沼宿不否布負部敷経歴牟武無模務謀六由喩遊湯留流類 具遇隅求愚虞受授殊儒豆頭弩夫扶府文柔歩部
e1衣依愛榎祁家計係價結鶏世西斉勢施背脊迫瀬堤天帝底手代直禰尼泥年根宿平反返弁弊陛遍覇部辺重隔売馬面女曳延要遥叡兄江吉枝衣礼列例烈連廻恵面咲下牙雅夏是湍代田泥庭伝殿而涅提弟弁便別部
e2気既毛飼消閉倍陪拝戸経梅米迷昧目眼海義気宜礙削倍毎
o1意憶於應古姑枯故侯孤児粉宗祖素蘇十刀土斗度戸利速努怒野凡方抱朋倍保宝富百帆穂毛畝蒙木問聞用容欲夜路漏乎呼遠鳥怨越少小尾麻男緒雄吾呉胡娯後籠児悟誤土度渡奴怒煩菩番蕃
o2己巨去居忌許虚興木所則曾僧増憎衣背苑止等登澄得騰十鳥常跡乃能笑荷方面忘母文茂記勿物望門喪裳藻与余四世代吉呂侶其期碁語御馭凝序叙賊存茹鋤特藤騰等耐抒杼

warto przeczytać: „How are we supposed to write with something like that? Early employment of the Chinese script to write Japanese as exemplified by the Man’yōshū”; Tomasz Majtczak; Silva Iaponicarum Fasc. 29/30/ (Autumn/Winter 2011)

ikona wpisu: Wikipedia
ilustracja:Wikipedia

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz