Końcówki czasowników japońskich – czas teraźniejszy




końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

Końcówki czasowników japońskich na początku nauki mogą sprawiać nieco problemu – chodzi o ich łączenie i tworzenie form uprzejmych, przeczących, przeszłych, „te” form itp. Nie jest to jednak, wbrew pozorom, sprawa skomplikowana. Raczej wymaga nieco wprawy, a tej – jak wiadomo – nabiera się ćwicząc.

Dlatego też proponuję Wam zabawę z klockami jako ćwiczenie na końcówki czasowników japońskich.

Jak to jest w polskim?

Polski jest językiem syntetycznym, co oznacza, że jedna końcówka np. czasownika niesie za sobą jednocześnie wiele informacji. Popatrzmy:

  • czytam – ta końcówka wskazuje nam zarówno wykonawcę czynności (I os. l.poj. -> ja), ilu tych wykonawców jest (jeden, bo to liczba pojedyncza), kiedy dana czynność ma miejsce (teraz, bo to czas teraźniejszy), rodzaj przekazu (informacyjny, bo to tryb oznajmujący)
  • słuchałyście – z tej końcówki dowiadujemy się kto był wykonawcą czynności (II os. l.m. -> wy), ilu było wykonawców (wielu, bo to liczba mnoga), kiedy dana czynność miała miejsce (kiedyś, bo to czas przeszły), jaki to rodzaj przekazu (informacyjny, bo to tryb oznajmujący), a nawet poznajemy z dużym prawdopodobieństwem płeć wykonawców czynności (rodzaj niemęskoosobowy, więc w tym akurat wypadku bardzo możliwe, że chodziło o kobiety/dziewczęta, choć mogła to również być grupa mieszana – dzieci).

Z jednej strony to metoda bardzo ekonomiczna – jedna mała końcówka zawiera w sobie potężną dawkę informacji, nie potrzeba fikuśnych konstrukcji albo budowania długich wyrazów. Jest tylko jedno ale – każda zmiana, nawet jednej niewielkiej części tej informacji (ze względu na potrzebę modyfikacji przekazu), pociąga za sobą konieczność użycia ZUPEŁNIE innej końcówki. Oznacza to ni mniej, ni więcej jak konieczność wykucia na pamięć szeregu zakończeń wyrazów i ich znaczeń oraz wyrobienia sobie biegłości w posługiwaniu się tymi końcówkami, zarówno czynnym (używanie samemu), jak i biernym (rozumienie przekazu innych). Osobiście nie zazdroszczę tym, którzy biorą się za naukę języków tego typu, mając inne doświadczenia zebrane na bazie posługiwania się językiem ojczystym. W drugą stronę chyba łatwiej się przestawić.

A jak jest w japońskim?

Inaczej ;-) Może nawet prościej. Dla Polaków to co najwyżej kwestia ćwiczeń, ale da się całą sprawę opanować dość szybko. Każdy sufiks dodawany do czasownika niesie w sobie w zasadzie tylko jedną informację (czas, strona, tryb, stopień uprzejmości itp.) i żeby uzyskać to, co w polskim osiągamy używając odpowiedniej końcówki, musimy te sufiksy podołączać kolejno do rdzenia czasownika, na podobieństwo pociągu. Wierzcie mi, brzmi to gorzej niż w rzeczywistości wygląda praktyka.

Zacznijmy od czasu teraźniejszego.

Jak to zrobić?

Po pierwsze będziemy potrzebować… klocków. Bo japoński, jako język aglutynacyjny, „dokleja” do podstawy słowotwórczej sufiksy, tworząc coś na kształt pociągu albo węża zbudowanego z segmentów.

UWAGA! Nie chciałabym gmatwać „budowania pociągu” dodatkowymi objaśnieniami gramatycznymi, dlatego:

  • wybrałam czasownik typu ichidan, czyli taki, który ma temat zakończony na samogłoskę i zakończenie tego tematu nie zmienia się w czasie tworzenia różnych form koniugacyjnych
  • proszę przeczytać artykuły poświęcone koniugacji czasowników regularnych i nieregularnych, żeby umieć samodzielnie zastosować moje podpowiedzi do innych czasowników
  • należy pamiętać, że końcówki strony biernej i sprawczej zachowują się jak czasowniki typu ichidan, a końcówka uprzejma (masu) – prawie jak czasownik typu godan o temacie zakończonym na „s”
  • niektóre z utworzonych form mogą być raczej teoretyczne, ale chodzi o zobrazowanie kolejności afiksów – potraktujmy to jako ćwiczenie na kreatywność ;-).

Dość teorii – klocki w dłoń!

FORMA SŁOWNIKOWA

Popatrzmy na zatem czasownik taberujeść. Składa się z podstawy „tabe” i sufiksu „ru”. Razem tworzą neutralną (słownikową) formę czasownika.

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + RU

PODSTAWOWA FORMA PRZECZĄCA

Przeczenie tworzymy zastępując „ru” przez „nai”.

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + NAI

FORMA UPRZEJMA CZASU TERAŹNIEJSZEGO

Forma uprzejma powstaje poprzez dodanie do podstawy „masu” (tak na marginesie – łatwiej poukładać sobie w głowie różne rzeczy, jeśli „masu” traktuje się jako czasownik godan – prościej być może zrozumieć mechanizm dodawania do tej końcówki kolejnych afiksów):

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + MASU

A żeby uprzejmie zaprzeczyć, do powyższej konstrukcji dodajemy afiks przeczący „n”. „Masu” nieco zmieniło formę, dlatego zastosujemy nieco inny odcień klocka.

PRZECZĄCA FORMA UPRZEJMA CZASU TERAŹNIEJSZEGO

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + MASE + N

STRONA BIERNA CZASU TERAŹNIEJSZEGO, FORMA PODSTAWOWA

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + RARE + RU

PRZECZENIE STRONY BIERNEJ CZASU TERAŹNIEJSZEGO, FORMA PODSTAWOWA

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + RARE + NAI

STRONA BIERNA CZASU TERAŹNIEJSZEGO, FORMA UPRZEJMA

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + RARE + MASU

PRZECZENIE STRONY BIERNEJ CZASU TERAŹNIEJSZEGO, FORMA PODSTAWOWA (pociąg nam się wydłuża ;-) )

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + RARE + MASE + N

STRONA SPRAWCZA DZIAŁA PODOBNIE I W FORMIE PODSTAWOWEJ

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + SASE + RU

I W PRZECZENIU

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + SASE + NAI

I W FORMIE UPRZEJMEJ

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + SASE + MASU

I GDY UPRZEJMIE ZAPRZECZAMY

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + SASE + MASE + N

BIERNA STRONA SPRAWCZA, czyli ekspres Neptun w okresie wakacyjnym

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + SASE + RARE + RU

W PRZECZENIU

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + SASE + RARE + NAI

W WERSJI UPRZEJMEJ

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + SASE + RARE + MASU

I UPRZEJME ZAPRZECZENIE

końcówki czasowników japońskich - japonia-info.pl

TABE + SASE + RARE + MASE + N

Już możemy zauważyć, ze strona sprawcza trzyma się najbliżej rdzenia, a z kolei zaprzeczenie – możliwie najdalej. Pewnie się nie lubią.

Do pociągu wrócimy za tydzień – zajmiemy się czasem przeszłym, czyli skonstruujemy ciuchcię ;-).

zobacz też:

ikona wpisu: Norbert Schnitzler

 



Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz