„Kobiecy” pierwiastek w jōyō-kanji




kobieta po japońsku - japonia-info.pl

W marcowej odsłonie akcji „W 80 blogów dookoła światablogerzy językowo-kulturowi piszą o kobietach w  „swoim” kraju lub języku. U mnie przeczytacie o „kobiecym” pierwiastku w jōyō-kanji, czyli znaku 女 i znakach, w których ten element występuje.

EDIT Z DNIA PUBLIKACJI: w poniższym wpisie nie ma nic nt. etymologii znaków. Rozmawiałam w trakcie przygotowań do akcji z Bai Xiao Tai i dowiedziałam się, że zamierza pisać na podobny (a może nawet ten sam) temat. Pomyślałam, że ona pewnie napisze też trochę o pochodzeniu znaków, i  nie pomyliłam się: Z czym się Chińczykom kojarzą kobiety? Koniecznie do niej zajrzyjcie, bo – przynajmniej z punktu widzenia japonisty – oba wpisy fajnie się uzupełniają, A głodnym etymologicznych ciekawostek z zakresu kanji polecam jeszcze sinologiczny blog Znaki-Krzaki.

Na początek proponuję mapę pojęć. O przydatności  tego narzędzia w nauce kanji już kiedyś pisałam.

kobieta po japońsku - japonia-info.pl

[kolory nawiązują to niżej wymienionych grup; ciemniejsze odcienie dla znaków, w których女 jest pierwiastkiem, jaśniejsze – dla tych, w których jest tylko jednym z elementów, a pierwiastkiem jest inny znak]

Warto tu zwrócić uwagę, że „kobieta”, to kanji mające zdolność tworzenia innych znaków – występuje nie tylko jako samodzielny znak, ale również jest jednym z 214 pierwiastków. I to nie byle jakim – jest jednym z dwunastu pierwiastków, które znajdują się w 1/4 wszystkich znaków ze spisu jōyō. „Mężczyzna” (男) nie dostąpił takiego zaszczytu „pierwiastkowania”, choćby dlatego, że sam jest znakiem złożonym z dwóch elementów (田 – „pole ryżowe”, pierwiastek tego znaku oraz 力 – „siła”). Jest, oczywiście, znak 人 , ale tu nie Europa i kobiety też są ludźmi (dla Japończyków totalnie abstrakcyjny jest dowcip typu „Czy kobiety to ludzie? Sprawdź: zawołaj na ulicy „człowieku” i zobacz ile pań się odwróci.” Tak, można się już śmiać.). Co więcej, w złożeniach typu 美人 domyślnie mówimy o kobietach (bijin, „piękny człowiek”, to po prostu „piękna kobieta”). Żeby opisać męski powab, musimy to wyraźnie podkreślić: 美男 (binan) – wtedy wiadomo, że mowa o jakimś przystojniaku. Oczywiście, jest też złożenie美女 (bijo) – używane głównie w nazwie bajki „Piękna i bestia” (美女と野獣; bijo-to  yajū) i utworów do niej nawiązujących.

Ale wróćmy do pierwiastka 女. Jak widać z powyższej mapy, pogrupowałam znaki na zbiory związane z jakimiś ideami (podział mój i jeśli ktoś wymyśli sobie fajniejszy, to świetnie), czyli (katakanaon’yomi, hiraganakun’yomi):

RODZINA:

女– ジョ, ニョ, (ニョウ), おんな, め – kobieta

姻 – イン – małżeństwo, powinowactwo przez małżeństwo

婚 – コン – małżeństwo

姓 – セイ, ショウ – nazwisko

婿 – セイ, むこ – pan młody, zięć

嫁 – カ, よめ, とつ·ぐ – panna młoda, synowa, wyjść za mąż

婦 – フ – dorosła kobieta; mężatka; „kobieta” w złożeniach takich, jak „ginekologia” „policjantka” „pielęgniarka”, „prawa wyborcze kobiet” itp.

嬢 – ジョウ – dziewczyna, młoda kobieta, panna

妻 – サイ, つま – żona

嫡 – チャク – ślubna żona, potomek ślubnej żony

妊 – ニン – ciąża

娠 – シン – ciąża

娘 – むすめ – córka

姉 – シ, あね – starsza siostra

妹 – マイ, いもうと – młodsza siostra

婆 – バ – stara kobieta, babcia

UCZUCIA (odczucia, cechy):

妙 – ミョウ – kunsztowny, wyrafinowany, wyszukany; dziwny, dziwaczny; ciekawy; cudowny, wyjątkowy; tajemniczy; podejrzany

妖 – ヨウ、あや·しい – czarowny, urzekający

好 – コウ, この-む, す·く – lubić, kochać

嫌 – ケン,  (ゲン), きら·う, いや – nie lubić, nie znosić

妥 – ダ – łagodność, delikatność, spokój

娯 – ゴ – przyjemny, relaksujący, odprężający

嫉 – シツ – zazdrość, zawiść

妬 – ト、ねた·む – zazdrościć

妨 – ボウ、さまた·げる – przeszkadzać, nie dopuszczać

妄 – モウ、ボウ – złudzenie, iluzja, urojenie

WŁADZA:

威 – イ – onieśmielać; władza, wpływ; majestat

委 – イ, ゆだ·ねる – komitet, zarząd; powierzyć

妃 – ヒ – królowa, władczyni

姫 – ひめ – księżniczka

媛 – エン – dama, księżniczka, kobieta utalentowana

媒 –  バイ – pośrednik; katalizator

POZOSTAŁE:

始 – シ, はじ·める, はじ·まる – zaczynać

姿 – シ, すがた – postać, figura, forma, kształt

如 – ジョ, ニョ – podobieństwo

奴 – ド – niewolnik; facet

Uważni Czytelnicy z pewnością zauważyli brak, zarówno na mapie, jak i w powyższym spisie, brak kilku znaków, zawierających element 女. To dlatego, że w tych znakach jest to tylko jeden z „klocków”. Nie pełni natomiast funkcji pierwiastka. Ale, mimo wszystko, nie może tych znaków tu zabraknąć. A zatem,

INNE (nie pod pierwiastkiem女):

przyroda:

桜 – オウ, さくら – wiśnia

腰 – ヨウ, こし – biodra, lędźwie

uczucia (odczucia, cechy):

安 – アン, やす·い – pokój, spokój; spokojny; tani

凄 – セイ – straszny, przerażający, zatrważający, zadziwiający, niesamowity, niezwykły

努 – ド, つと·める – wysiłek, znój, harówka, starania, usiłowania, gorliwość, sumienność; dokładać wszelkich starań

萎 – イ, な·える – zamierać , słabnąć

要 – ヨウ, かなめ, い·る – główna cecha, esencja, clou; być potrzebnym, być pożądanym

pozostałe:

案 – アン – pomysł, idea, myśl, plan, szkic

宴 – エン – bankiet

接 – セツ, つ·ぐ – łączyć, składać do kupy

楼 – ロウ – wieża, wysoki budynek, wieża obserwacyjna

Jak widać z powyższego zestawienia, kobiecość nie występuje – mimo, że tak głoszą „powszechnie znane prawdy” – wyłącznie w znakach nazywających różne kobiety albo cechy niepozytywne, przywary. Uwagę malkontentów zwróciłabym szczególnie na znaki „nazwisko” (姓), „małżeństwo” (姻 i 婚) i „zięć” (婿). Czyżby echa matriarchatu albo choćby matrylinearności? Chińskiego co prawda, ale jednak.

No i, naturalnie, nie może zabraknąć wzmianki o jakże cieszących gaijinów znakach 奻 i 姦 . Wszyscy „wiedzą”, że pierwszy to „kłótnia” a drugi to „jazgot, zdrada”. Nie wiem, jak w Chinach, ale w Japonii tych znaków się nie używa. Nie ma ich ani w jōyō, ani na liście 2.500 najczęściej używanych znaków, ani w spisie znaków zalecanych zdającym JLPT N1. Zatem – dajcie sobie spokój i pouczcie się bardziej przydatnych kanji.

zobacz też:

ikona wpisu i mindmapa: (c) japonia-info.pl

w 80 blogów dookoła świata - japonia-info.pl

Koniecznie sprawdź, co o kobietach piszą inni uczestnicy akcji:

CHINY

Biały Mały Tajfun: Z czym się Chińczykom kojarzą kobiety?

DANIA

Ukryty Kot: Kobieta w języku duńskim

FINLANDIA

Suomika: Kobiece sprawy po fińsku (tylko dla kobiet!)

FRANCJA

GRECJA

Powiedz to po grecku: O określeniach kobiety w języku greckim

GRUZJA

Gruzja okiem nieobiektywnym: Kobiety w języku gruzińskim

HISZPANIA

Hiszpański dla Polaków: Kobieto, to musisz wiedzieć o hiszpańskim!

IRLANDIA

W Krainie Deszczowców: Kobieta po irlandzku

KIRGISTAN

Kirgiski.pl: Kobieta w języku kirgiskim  

NIEMCY

Niemiecki w Domu: Kobieta w Niemczech

ROSJA

Dagatlumaczy – blog o tłumaczeniach i języku rosyjskim: “Kobieta” w języku rosyjskim

SZWECJA

Szwecjoblog: Kobieta w języku szwedzkim – pięć ciekawostek

TURCJA

Turcja okiem nieobiektywnym: Czy Turczynki chcą nosić hidżab?

USA

Papuga z Ameryki: Jak ubierają się kobiety w USA?

WIELKA BRYTANIA

WŁOCHY

Po Prostu Włoski: Kobieta w języku włoskim – idiomy i powiedzenia

RÓŻNE JĘZYKI

Enesaj.pl: Kobieta w językach turkijskich  



Trochę się napracowałam, żeby przygotować dla Ciebie ten tekst. Mam nadzieję, że się udało :-) Jeśli Ci się podobało - podziel się ze znajomymi (ikonki poniżej).


Masz pytania? Napisz -> http://japonia-info.pl/kontakt/



Dostępne na stronach japonia-info.pl materiały przeznaczone są do użytku prywatnego, tzn. że nie możesz ich wykorzystywać ucząc innych albo zamieszczać na swoich stronach poświęconych nauce japońskiego lub czemukolwiek innemu, umieszczać w zbiorach materiałów do nauki (i nie tylko) ani robić z nimi tego, czego nie chciał(a)byś, żeby robiono z Twoją pracą. No chyba, że uzyskasz moją zgodę. Nie możesz też wykorzystywać ich na profilach społecznościowych bez podania źródła wraz z linkiem.





6 Komentarzy

  1. znaku 奻 w ogóle w Chinach nie ma, a 姦 oznacza gwałt w tradycyjnym piśmie. 姓 faktycznie jest uznawane za pozostałość po systemie matriarchalnym :)

  2. Matko jedyna, najpierw przeczytałam wpis chiński, a teraz Twój i czuję się już całkiem głupia…. Trzeba naprawdę dużo samozaparcia, żeby uczyć się tak skomplikowanego języka, podziwiam!

  3. Po przeczytaniu tego posta nie wiem, ile jest prawdy w tym, co czytałam ostatnio o roli kobiety w kulturze japońskiej, a mianowicie, że była znacznie wyższa niż w analogicznym okresie w Europie (chodziło konkretnie o czasy początku chrześcijaństwa i średniowiecze). Z drugiej strony, kiedyś interesowałam się religiami Dalekiego Wschodu i natknęłam się swego czasu na wzmiankę, że Budda powiedział, iż urodzenie się kobietą wynika ze złej karmy i że kobieta nigdy nie osiągnie nirwany. Potem jednak kopałam głębiej i współcześnie część buddystów uważa, że te zdania są przypisywane Gautamie, ale nie pochodzą od niego samego. Nie wiem, co o tym myśleć, oprócz tego, że wszędzie na świecie życie kobiety jest trudne.

    • Przede wszystkim trzeba pamiętać, że znaki odzwierciedlają chiński punkt widzenia, bo były tworzone w Chinach. W Japonii mogły nabierać nieco (a czasem całkiem) innego znaczenia. Warto zajrzeć do wpisu „chińskiego” na ten sam temat (link w tekście), żeby porównać znaczenia.
      Co do pozycji kobiet – czy była ona silniejsza, czy słabsza, to prawdopodobnie zależy od tego, co porównujemy (i z którym regionem Europy, bo to bardzo ważne; np. w porównaniu z Angielkami przez większość historii Polki były wręcz nieprzyzwoicie wyemancypowane). Akurat średniowiecze europejskie nie było aż tak mroczne i zacofane, jak się powszechnie uważa. W wielu dziedzinach w epokach późniejszych (poczynając już od oświeconego renesansu) nastąpiło cofnięcie i teraz powoli to odrabiamy. I podobnie było w Japonii – swoboda w jednej dziedzinie nie oznaczała swobody w ogóle. Po prostu ograniczenia pojawiały się gdzie indziej, tak „dla symetrii”.
      A jeśli chodzi o słowa Buddy – też o nich kiedyś czytałam. Nie wiem, czy są prawdziwe, czy nie, ale nawet jeśli, to i tak obecna, zgodna z duchem czasu interpretacja, będzie taka, że nawet jeśli mu się wypsnęło, to tak naprawdę nie to miał na myśli ;-) Zresztą dopuszczał kobiety do praktyki monastycznej, co już było mocno postępowe w jego czasach.

Dodaj komentarz - żadne z pól nie jest obowiązkowe, ale (oprócz treści) podpis by się przydał ;-) Komentarze są moderowane ręcznie.