Język Ajnów

Hokkaido - japonia-info.pl

Język Ajnów (Ainu itak; アィヌ・イタㇰ) to język rdzennej ludności Japonii oraz Sachalinu i Wysp Kurylskich. Nie ma on nic wspólnego z japońskim, oprócz kilku wzajemnych zapożyczeń. Nie posiadał własnego systemu pisma – obecnie do jego zapisu używa się zmodyfikowanej katakany (pismo oficjalne) lub pisma łacińskiego (pomocniczo). Pojawiają się też inne propozycje, np. użycia hangulu.

Ajnuski kontynentalny jest już językiem wymarłym. Ostatni jego użytkownik zmarł w 1994 r. Sytuacja na Wyspach nie wygląda lepiej – szacunki wahają się pomiędzy 15 osobami a 15 rodzinami, które umieją jeszcze posługiwać się płynnie tym językiem. Ma to związek z bardzo długo prowadzoną przez władze japońskie akcją wynarodawiania Ajnów. W związku z tym język ajnuski ma obecnie status języka krytycznie zagrożonego wymarciem. Działania takie, jak uchwalenie 6 czerwca 2008 r. przez japońskie Zgromadzenie Narodowe rezolucji wzywającej rząd do uznania Ajnów za japoński lud tubylczy i położenia kresu dyskryminacji tej grupy, są podejmowane zbyt późno, aby uratować ten język. Przetrwa on w zjaponizowanych nazwach miejscowych na Hokkaido, np.: Sapporo, Okushiri, Rishiri, Rebun, Shakotan, Eniwa, Kutcharo, Sarobetsu, Obihiro, Abashiri, Nemuro, Furano itp.

Język Ajnów zaliczany jest do języków izolowanych, tzn. takich, które ze względu na swą specyfikę (strukturę gramatyczną, leksykę albo inne czynniki) nie wykazują pokrewieństwa z żadnym innym istniejącym językiem. Snuje się, naturalnie, przypuszczenia odnośnie ewentualnej bliskości ajnuskiego z innymi językami, dlatego też klasyfikowany często również jako język paleoazjatycki. Przy czym należy pamiętać, że języki paleoazjatyckie to umowna nazwa kilkunastu nie związanych ze sobą genetycznie języków ludów północno-wschodniej Azji. Ludy te miałyby być potomkami pierwotnej ludności zamieszkującej Azję Północno-Wschodnią. Wewnątrz tej grupy wydzielane są bliżej niespokrewnione ze sobą rodziny językowe. Zatem jakiekolwiek pokrewieństwo można póki co uznać za dość luźne i raczej etnograficzne niż językowe.

Gramatyka

Klasyczny ajnuski (ten znany z jukarów, czyli poematów narracyjnych) to język polisyntetyczny. Wyraz języka polisyntetycznego składa się z jednego lub kilku rdzeni niosących informację leksykalną oraz z afiksów niosących informację gramatyczną. W takich językach nie ma ściśle określonej kategorii części mowy, ponieważ każdy morfem znaczeniowy posiada szerokie pole znaczeniowe precyzowane przez licznie dołączane morfemy gramatyczne, i pełni funkcję czasownikową lub rzeczownikową wyłącznie w zależności od użytych morfemów gramatycznych. Niekiedy trudno powiedzieć nawet, czy dany morfem to rdzeń czy afiks.

Obecny, praktycznie już martwy, ajnuski pod względem morfologocznym jest językiem aglutynacyjnym (jak japoński, węgierski, fiński, turecki, gruziński), z cechami polisyntezy.

Językoznawcy nie są zgodni co do tego, czy czasowniki ajnoskie powinno się domyślnie tłumaczyć jako czas teraźniejszy, czy przeszły. Użytkownicy języka ustalają czas wykonania czynności na podstawie kontekstu oraz występowania innych słów pomagających umiejscowić daną czynność w czasie (np. numan – wczoraj).

W miejsce naszych prepozycji (np. przyimków) używa się raczej postpozycji. Rzeczowniki mogą się łączyć, modyfikując przy tym wzajemnie swoje znaczenia.

W ajnuskim nie ma rodzajów gramatycznych

Ajnuski to język – podobnie jak japoński – typu SOV (polski należy do typu SVO).

Fonologia

Ajnuski dysponuje dość ubogim zestawem dźwięków: pięcioma samogłoskami (a, e, i, o, u) oraz jedenastoma spółgłoskami ([ts], [h], [j], [k], [m], [n], [p], [ɾ], [s], [t], [w]) oraz zwarciem krtaniowym ([ʔ]).

Spółgłoski ts, k, p, t mogą ulec udźwięcznieniu (odpowiednio: dz, g, b, d), jeśli znajdą się pomiędzy dwiema samogłoskami albo po spółgłoskach nosowych.

Badaniem języka Ajnów zajmował się m.in. polski badacz Bronisław Piłsudski, brat Józefa Piłsudskiego.

ikona wpisu: nubui via Foter.com / CC BY-NC-SA



Trochę się napracowałam, żeby to dla Ciebie napisać :-) Ale udało się. Mam nadzieję, że dowiedziałeś się czegoś ciekawego i przydatnego.

Chcesz wykorzystać mój tekst? Nie kopiuj, zapytaj, coś wymyślimy.

Podobało się? Podziel się z innymi.

Chcesz coś dodać? Skomentuj.

Masz pytania? Skorzystaj z zakładki kontakt.

2 Comments

  1. To prawda. Napisał również „Dzieje i wierzenia Ajnów” (CIA-Books – SVARO Ltd., 1991). Ale w obu książkach na temat samego języka jest bardzo niewiele. Za to niezwykle interesujące są opisy dotyczące wierzeń.

Dodaj komentarz