Japońskie onomatopeje




japońskie onomatopeje - japonia-info.pl

Japońskie onomatopeje to grupa wyrazów, o której słyszał chyba każdy, kto miał z japońskim kontakt wychodzący poza „konnichi-wa”. Sprawiają one cudzoziemcom wiele radości, bo pozwalają ponownie obudzić w sobie dziecko okazujące zachwyt dla świata. To trochę inne podejście niż w polskim, gdzie kładzie się nam do głowy, żeby mówić pełnymi zdaniami i zwroty typu „liście robiły chrz-chrz pod stopami” zastępować frazami typu „liście chrzęściły pod stopami”. Pozytywnym efektem takich wymogów polszczyzny jest fakt, że dzięki temu mamy mnóstwo wyrazów, których rdzeniem jest onomatopeja.

Japończycy mają do tego problemu inne pojęcie – Japońszczyzna obfituje we wszelkiego rodzaju wyrazy zwane dla uproszczenia onomatopejami, chociaż nie są to wyłącznie wyrazy dźwiękonaśladowcze. No właśnie – japońskie „onomatopeje” zawierają również słowa pozwalające opisać np. błysk słońca w szkle albo bycie przemoczonym do suchej nitki. Czyli obejmują też klasę wyrazów nazywanych w polszczyźnie ideofonami (np. polskie ziuuu!).

Konstrukcje tego typu zachowują najczęściej metrum 2+2 lub 3+3 (jednostką jest mora). Warto też zwrócić uwagę na symbolikę dźwięków, np. samogłoski bezdźwięczne niosą łagodniejszy przekaz niż dźwięczne (こんこん [kon-kon] – pukanie vs ごんごん [gon-gon] – łomotanie).

Podział

Wyróżniamy pięć kategorii japońskich „onomatopei”:

  • giseigo (擬声語) – odgłosy wydawane przez zwierzęta:
    • ワンワン [wan-wan] – hau-hau,
    • ニャニャ [nya-nya] – miau,
    • コケコッコ [kokekokko] – kukuryku;
  • giongo (擬音語) – odgłosy wydawane przez naturę lub przedmioty:
    • パチパチ[pachi-pachi] – odgłos klaskania,
    • ザーザー [zaa-zaa] – odgłos wydawany przez krople gwałtownego deszczu,
    • バンバン [ban-ban] – pif-paf;
  • gitaigo (擬態語) – wyrazy umożliwiające opisanie właściwości bądź stanu:
    • ぴかぴか [pika-pika] – połyskliwy, błyszczący,
    • びっしょり [bisshori] – przemoczony,
    • うかうか [uka-uka] – nieuważny;
  • giyōgo (擬容語) – wyrazy opisujące ruch:
    • うろうろ [uro-uro] – szwędać się bez celu,
    • のろのろ [noro-noro] – w żółwim tempie,
    • うとうと [uyo-uto] – przysypiać, być niedobudzonym;
  • gijōgo (擬情語) – wyrazy opisujące odczucia:
    • うきうき [uki-uki] – szczęśliwy,
    • わくわく [waku-waku] – podekscytowany,
    • もじもじ [moji-moji] – niemogący podjąć decyzji z powodu np. onieśmielenia.

Dwie pierwsze kategorie odpowiadają polskim onomatopejom. Pozostałe trzy polszczyzna klasyfikuje jako ideofony. Ideofony to klasa słów służących ubarwieniu i uplastycznieniu opisu sytuacji albo nadaniu opisowi osobistego charakteru. Mogą to być wyrazy dźwiękonaśladowcze i wykrzyknienia oraz wiele innych, charakterystycznych dla danego języka, których odpowiedniki trudno znaleźć w innych językach.

Hiragana czy katakana?

Giseigo i giongo są zapisywane katakaną. Natomiast gitaigo, giyōgo i gijōgo – raczej hiraganą. Warto pamiętać, że nie jest to tylko wymysł ortograficzny. Katakana jest bardziej „konkretna“ (dźwięk albo jest, albo go nie ma). Natomiast hiragana pozwala oddać subiektywne odczucia towarzyszące ideofonom.

ikona wpisu: Profound Whatever via Foter.com / CC BY-NC-SA



Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis

Dodaj komentarz