Jak policzyć płetwale błękitne?




klasyfikatory - japonia-info.pl

Liczenie po japońsku to sztuka sama w sobie. Nie da się powiedzieć po prostu, jak po polsku czy angielsku, np. „pięć kotów”, „dwie książki”, „siedem latarni morskich”. Po japoński musimy do liczebnika dodać odpowiedni klasyfikator. Podobne zjawisko, w porównaniu z japońskim – szczątkowe – występuje w polskim, gdy liczymy pary spodni albo butelki piwa.

W tym miesiącu blogerzy językowo-kulturowi, w ramach akcji „W 80 blogów dookoła świata„, piszą dla Was o zwierzętach w swoich językach i/lub krajach. Dla nas tutaj to dobra okazja do przyjrzenia się kilku klasyfikatorom. Gotowi?

Japończycy, na wzór Chińczyków, postanowili uporządkować otaczający ich świat, podzielić wszystko na kategorie, i dopiero wtedy, już na spokojnie, zająć się liczeniem. Kategorie były coraz szczegółowsze, aż powstało coś ok. 650 klasyfikatorów. Bez paniki – przeciętny Japończyk używa często może 20, bardziej obyty – ze 30. Niektóre klasyfikatory nie wychynęły poza ciemne zakamarki języka poetyckiego. Poza tym, język się upraszcza i nawet jeśli na kursach uczą dokładniejszych podziałów, to w rzeczywistości okazuje się, że Japończycy w mowie codziennej dwie czy trzy kategorie uprościli do jednej i wszystko gra, a japoński nie upadł z hukiem.

Dobrze to widać na przykładzie zwierzaków.

Najpierw trochę teorii

Zwierzęta dzielimy na:

  • duże – [とう; tō] – np. słonie, konie, krowy, owce;
  • małe – [ひき; hiki] – małe zwierzęta, czyli takie, które człowiek może podnieść – koty, psy, jeże (ale nie zające i króliki); młode wszystkich gatunków (熊ちゃん一匹), owady itp.; również zoomorficzne postaci z kreskówek, nieantropomorficzni kosmici i potwory, oraz wirusy komputerowe; w biologii używany do liczenia wszystkich zwierząt, niezależnie od wielkości;
  • latające – [わ; wa] – ptaki i nietoperze;
  • i ryby – [び; bi] – ryby i inne zwierzęta wodne, np. żywe ośmiornice, homary, krewetki.

Póki co proste, prawda?

Żeby nie było tak sielankowo, dodajmy, że np. duże psy można liczyć jak duże zwierzęta, a psy pełniące konkretną funkcję (np. psów policyjnych albo przewodników niewidomych), za pomocą klasyfikatora (けん; ken). Zające i króliki liczy się jak ptaki (), a sporą część owadów (np. motyle) można zaliczyć do klasy dużych zwierząt (), szczególnie, jeśli mówimy o okazach entomologicznych. Za pomocą liczymy też np. trofea myśliwskie.

A teraz dobre wieści, czyli co robi większość Japończyków:

  • jeśli nie wie, jak zaklasyfikować dane zwierzę, liczy je jako ;
  • jako  lub  liczy się obecnie również w mowie potocznej stworzenia wodne (wyznacznikiem jest rozmiar);
  • owady (takie nie w gablotce na szpilce) również są  albo  (to te robiące użytek ze skrzydełek).

I tego się trzymajmy, bo tak jest prościej :-).

Ale zróbmy też krótki przegląd tego, co na omija w związku z wspomnianym już upraszczaniem się języka.

(こう; kō)

żywe istoty w gospodarstwie („gęby”) do wykarmienia – zwierzęta i ludzie

/ (き; ki)

kiedyś używany do liczenia koni zaprzęgowych (podobno sam znak to przedstawienie końskiego zadu widzianego przez woźnicę)

(き; ki)

konie, na których się jeździ

(てい; tei)

zwierzęta kopytne: bydło, jelenie, dziki, konie

(よく; yoku)

ptaki w locie

(もと; moto) /  (れん; ren)

sokoły i inne ptaki drapieżne używane w łowiectwie

(はい; hai)

mątwy, ośmiornice, kalmary, kałamarnice, kraby

(ばい; bai)

wodne skorupiaki: małże, ostrygi itp.

 (こん; kon)

złowione ryby przeznaczone na handel

(そく; soku)

suszone kalmary

(かた; kata)

schwytane kraby przeznaczone na handel

A odpowiadając na pytanie tytułowe – płetwale błękitne liczymy za pomocą .

Wciągnęły Cię klasyfikatory? Zajrzyj do książki Jarosława Pietrowa, Kategoryzacja kwantytatywna w języku japońskim (Wydawnictwo UJ, Kraków, 2011), japońskiej Wikipedii oraz do online’owych słowników: 数え方辞書 lub ものの数え方・助数詞.

zobacz też:

w 80 blogów dookoła świata - japonia-info.pl

Nie zapomnij zajrzeć do pozostałych uczestników akcji:

angielski:

chiński:

fiński:

francuski:

gruziński:

hiszpański:

kirgiski:

niemiecki:

norweski:

rosyjski:

słowacki:

szwedzki:

turecki:

ikona wpisu: Wikipedia


Trochę się napracowałam, żeby przygotować dla Ciebie ten tekst. Mam nadzieję, że się udało :-) Jeśli Ci się podobało - podziel się ze znajomymi (ikonki poniżej).


Masz pytania? Napisz -> http://japonia-info.pl/kontakt/



Dostępne na stronach japonia-info.pl materiały przeznaczone są do użytku prywatnego, tzn. że nie możesz ich wykorzystywać ucząc innych albo zamieszczać na swoich stronach poświęconych nauce japońskiego lub czemukolwiek innemu, umieszczać w zbiorach materiałów do nauki (i nie tylko) ani robić z nimi tego, czego nie chciał(a)byś, żeby robiono z Twoją pracą. No chyba, że uzyskasz moją zgodę. Nie możesz też wykorzystywać ich na profilach społecznościowych bez podania źródła wraz z linkiem.





11 Komentarzy

Dodaj komentarz