Hina-matsuri

Trzeciego dnia trzeciego miesiąca Japończycy obchodzą Święto Dziewcząt, nazywane również Świętem Lalek (Hina-matsuri; 雛祭) albo Świętem Brzoskwiń (Momo-matsuri). W tym dniu rodziny modlą się za swoje córki, prosząc bóstwa o przychylność dla nich. Zwyczaj obchodzenia tego święta istnieje w Japonii co najmniej od okresu Heian (平安 ; 794-1192). Jego początki wywodzi się od hina-nagashi (雛流し), czyli puszczania z prądem rzeki lalek, które miały zabierać ze sobą zmazy, grzechy, choroby, nieszczęścia i złe duchy.

hina-matsuri - japonia-info.pl

ilustracja: petitshoo / Foter / CC BY-NC

Z okazji tego święta w domach, w których są dziewczynki, eksponuje się na specjalnym postumencie (przypominającym schody) komplet lalek używanych tylko z tej okazji. Kolejność ustawiania figurek jest ściśle określona. Na górnym stopniu ustawia się parę cesarską (内裏雛; dairi-bina), czyli cesarza (男雛; o-bina) i cesarzową (女雛; me-bina). Tłem dla tych lalek są ozdobne parawany, pomiędzy nimi umieszcza się dekorację z miniaturowych gałęzi kwitnących brzoskwiń, a po obu stronach górnej „półki” stawia się latarnie.

Poniżej, na kolejnych stopniach, znajdują się (kolejno, od góry) trzy damy dworu (三人官女; sannin-kanjo), pięciu muzyków (五人囃子; gonin-bayashi), dwóch ministrów (大臣; daijin) i trzech służących/strażnicy (上戸; jōgo). Wszystkie lalki ubrane są w stroje dworskie z okresu Heian. Figurki te nie służą do zabawy – są to kosztowne dekoracje świąteczne. 

Damy dworu trzymają czarki sake, a pomiędzy nimi ustawia się małe stoliki ze słodyczami. Muzycy to (od lewej do prawej): trzech bębniarzy grających na taiko (太鼓), ōtsuzumi (大鼓) i kotsuzumi (小鼓), flecista (gra na flecie prostym, fue, 笛; lub poprzecznym yokobue, 横笛) oraz śpiewak (utaikata; 謡い方). Z kolei ministrowie to: Minister Prawej Strony (右大臣; Udaijin) Minister Lewej Strony (左大臣; Sadaijin). Ich tytuły odwołują się struktur administracyjnych ustalonych w kodeksie Taihō (702 r.n.e; Taihō-ritsuryō; 大宝律令). Pomiędzy ministrami ustawia się zastawione stoliki oraz tace ze słodyczami. Po obu stronach strażników stoją dwa drzewka: z prawej strony mandarynkowe (ukon-no tachibana; 右近の橘), a z lewej – wiśniowe (sakon-no sakura; 左近の桜). Dekoracje te nawiązują do drzew, które rosną po obu stronach wejścia do pawilonu Shishin-den (紫宸殿), stanowiącego część Pałacu Cesarskiego w Kioto. W tym pawilonie miały miejsce, między innymi, ceremonie intronizacje cesarzy Taishō (大正) i Shōwa (昭和).

Na niższych stopniach podestu ustawia się miniatury sprzętów domowych, broni i powozów: komodę (tansu; 箪笥), skrzynię na kimona (nagamochi; 長持), skrzynię na inne ubrania (hasamibako; 挟箱), toaletkę (kyōdai; 鏡台), pudełko do szycia (haribako; 針箱), dwa przenośne piecyki (hibachi; 火鉢), zestaw do ceremonii herbacianej (cha-no yu dōgu; 茶の湯道具), warstwowe pojemniki na jedzenie (jubako; 重箱), lektykę (go-kago; 御駕籠), wóz (kareta) zaprzężony w wołu (go-shoguruma; 御所車) i – czasem – zaprzężony w wołu wóz pełen kwiatów (hanaguruma; 花車). Na dekorację składają się też bukiety kwiatów, szczególnie brzoskwini, która symbolizuje szlachetność, spokój i opanowanie.

Tradycyjnie świąteczne lalki przekazywane są z pokolenia na pokolenie – matka przekazuje je najstarszej córce. Jeżeli to niemożliwe, dziewczynka otrzymuje z okazji swojego pierwszego święta nowy komplet lalek. Przesąd każe chować lalki najpóźniej następnego dnia po święcie – w przeciwnym razie córki zostaną  starymi pannami. Z okazji Hina-matsuri dziewczynki odwiedzają się wzajemnie, podziwiając swoje lalki i jedząc tradycyjne potrawy – zwłaszcza specjalne ciastka i sushi podawane w formie sałatki (chirashi-zushi; ちらし寿司).

Zwyczaj wystawiania lalek trzeciegi dnia trzeciego miesiąca znany był już w okresie Heian (794 – 1192).

„Trzeci miesiąc. Dzień trzeci: Święto Węża
(..) W domach, gdzie znajdują się małe dziewczynki na półkach stawia się wymyślnie przyozdobione lalki”
Ivan Morris, Świat Księcia Promienistego, str. 157
Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1973

Miało to na celu odstraszanie złych duchów i odwracanie uroków. W niektórych regionach Japonii ludzie po zakończeniu Święta Lalek wrzucają do rzek papierowe laleczki, żeby te zabrały ze sobą ich grzechy i cierpienia.

ikona wpisu: JanneM / Foter / CC BY-NC-SA

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz